Sankcja kredytu darmowego (SKD) to instytucja prawna znana coraz szerszemu gronu konsumentów, jednak wokół niej narosło wiele nieporozumień. Niektóre przekonania funkcjonują w świadomości kredytobiorców niemal jak fakty, mimo że nie znajdują oparcia w przepisach ani orzecznictwie. Weryfikacja najczęściej powielanych mitów pozwala na bardziej świadome korzystanie z uprawnień oraz skuteczniejszą ochronę interesów konsumenta. Poniżej omówiono najważniejsze nieprawdziwe przekonania dotyczące SKD.
Mit 1: SKD dotyczy wyłącznie kredytów niespłaconych
Często pojawia się twierdzenie, że z sankcji kredytu darmowego można skorzystać wyłącznie w trakcie trwania umowy. Jest to nieprawda. Zgodnie z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z SKD także po całkowitej spłacie kredytu, o ile nie upłynął rok od dnia wykonania umowy. W praktyce sądy wielokrotnie potwierdzały dopuszczalność skorzystania z sankcji również po spłacie zobowiązania.
Mit 2: brak szkody uniemożliwia zastosowanie SKD
Sankcja kredytu darmowego ma charakter formalny i represyjny wobec kredytodawcy. Jej zastosowanie nie jest uzależnione od wykazania przez konsumenta rzeczywistej szkody ani wysokości poniesionej straty. Wystarczające jest stwierdzenie naruszenia obowiązków ustawowych przez kredytodawcę, w szczególności obowiązków informacyjnych określonych w ustawie o kredycie konsumenckim.
Mit 3: można skorzystać z SKD, jeśli kredyt był częściowo związany z działalnością gospodarczą
To przekonanie jest błędne. SKD przysługuje wyłącznie w odniesieniu do kredytów konsumenckich, czyli udzielonych osobie fizycznej działającej poza zakresem działalności gospodarczej lub zawodowej. Jeżeli umowa pozostaje w funkcjonalnym związku z działalnością gospodarczą kredytobiorcy, co do zasady wyłącza to możliwość skorzystania z sankcji. W praktyce kluczowa jest rzeczywista funkcja kredytu, a nie tylko jego nazwa.
Mit 4: SKD polega na kwestionowaniu wskaźnika WIBOR
Sankcja kredytu darmowego nie jest instrumentem służącym do podważania wskaźnika referencyjnego WIBOR ani mechanizmu ustalania oprocentowania. Podstawą SKD są wyłącznie naruszenia obowiązków ustawowych kredytodawcy, przede wszystkim w zakresie treści umowy i przekazanych informacji. Spory dotyczące WIBOR mają odmienną podstawę prawną i odrębny charakter.
Mit 5: RRSO obliczone przy uwzględnieniu klauzul abuzywnych zawsze oznacza uchybienie
Nie w każdym przypadku. W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazano, że RRSO powinno być obliczane przy założeniu wykonania umowy zgodnie z jej treścią na moment zawarcia. Sam fakt, że niektóre postanowienia umowne zostaną później uznane za niedozwolone, nie oznacza automatycznie naruszenia obowiązków informacyjnych w zakresie RRSO. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
Mit 6: SKD działa automatycznie po wykryciu naruszenia
Sankcja kredytu darmowego nie uruchamia się z mocy prawa bez działania konsumenta. Konieczne jest złożenie przez kredytobiorcę stosownego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji. Oświadczenie to powinno mieć formę pisemną i zostać złożone kredytodawcy w ustawowym terminie. Brak aktywności konsumenta powoduje, że nawet oczywiste naruszenia nie wywołują skutku w postaci „darmowego kredytu”.
Mit 7: SKD dotyczy kredytów hipotecznych
Co do zasady sankcja kredytu darmowego odnosi się do kredytów konsumenckich, a więc zobowiązań niezabezpieczonych hipoteką i mieszczących się w ustawowym limicie kwotowym. Typowe kredyty hipoteczne nie podlegają SKD.
Istnieją jednak sytuacje szczególne wynikające z przepisów przejściowych. Sankcja może znaleźć zastosowanie do niektórych umów kredytów zabezpieczonych hipotecznie zawartych:
- od 18 grudnia 2011 r. do 21 lipca 2017 r. do kwoty nieprzekraczającej 255 550 zł,
- przed 18 grudnia 2011 r. do kwoty nieprzekraczającej 80 000 zł,
o ile spełniają one ustawową definicję kredytu konsumenckiego obowiązującą w danym okresie.
Należy również pamiętać, że standardowy limit kredytu konsumenckiego wynosi obecnie 255 550 zł. Jednocześnie SKD może mieć zastosowanie także do pożyczek na wyższą kwotę przeznaczonych na remont domu lub lokalu mieszkalnego, pod warunkiem że nie zostały zabezpieczone hipoteką.
Podsumowanie
Sankcja kredytu darmowego stanowi silne narzędzie ochrony konsumenta, jednak jej skuteczność zależy od prawidłowej identyfikacji przesłanek ustawowych oraz dochowania wymogów formalnych. Wiele funkcjonujących w obrocie przekonań upraszcza lub zniekształca rzeczywisty zakres tej instytucji. Dlatego każdorazowo wskazana jest szczegółowa analiza umowy kredytowej oraz okoliczności jej zawarcia. Świadome i precyzyjne działanie konsumenta znacząco zwiększa szanse na skuteczne skorzystanie z sankcji kredytu darmowego.
Artykuł sponsorowany